LMS là gì? LMS viết tắt của Learning Management System, tức là hệ thống phần mềm dùng để lưu trữ bài giảng và quản lý thợ học nghề qua mạng. Mình làm đá mỹ nghệ Ninh Vân 18 năm nay, thấy nhiều xưởng bắt đầu quay lại các bước chạm khắc để thợ mới tự xem. Thay vì ném file qua Zalo rồi trôi mất, bạn cài một trang nền tảng này để xếp gọn video thành từng bài. Chủ xưởng cấp tài khoản cho thợ vào xem cách đánh bóng khối đá granite sao cho đúng kỹ thuật.
Tại sao xưởng đá lại cần phần mềm lưu video?
Hồi xưa thợ mới vào xưởng là phải đứng nhìn thợ cả đục phiến đá xanh suốt 3 tháng. Bây giờ thợ bận chạy tiến độ xây lăng mộ cuối năm. Không ai rảnh cầm tay chỉ việc như trước. Mình có anh bạn chủ xưởng ở Hoa Lư lấy điện thoại quay lại cảnh xẻ khối đá tự nhiên dài 2 mét. Anh ấy gửi qua nhóm chat cho thợ phụ xem. Lâu ngày file trôi đi mất. Người mới vào sau lại hỏi xin video từ đầu rất mất công.
Phiến đá xanh nguyên khối rất nặng và dễ nứt hỏng nếu cắt sai mạch. Thợ đục lăng mộ phải học lý thuyết rạch đường mực kỹ lưỡng. Thợ cả đứng nói liên tục 2 giờ đồng hồ khản cả cổ. Người mới nghe xong tai này lọt qua tai kia. Hôm sau họ lại cắt hỏng một tảng đá làm tam cấp. Cuốn băng hình quay lại lời dặn dò của thợ cả giúp người học nghe lại nhiều lần. Đưa video lên một nền tảng chuyên dụng sẽ giải quyết triệt để chuyện này.
Anh chị cài các mã nguồn như Moodle hoặc LearnDash để giữ tài liệu. Mỗi tập phim cách tỉa vân mây hay đục hoa sen đều nằm đúng chỗ. Hệ thống này cấp tài khoản riêng cho từng thợ. Quản lý xưởng biết được ai đã xem bài giảng xẻ đá an toàn và ai chưa xem. Thợ mới vào xưởng chỉ cần bật điện thoại lên xem từng bước tạo hình linh vật bằng máy cắt, vì video được chia nhỏ theo từng công đoạn giúp họ dễ thao tác theo.
Cách phần mềm theo dõi tiến độ thợ chạm khắc
Bài học được sắp xếp theo đúng thứ tự. Thợ chưa xem xong video xẻ phôi đá thô thì hệ thống khóa lại. Họ không bấm qua được bài đục chi tiết hoa văn rồng. Nếu anh chị chưa rõ cách phần mềm này chạy trên web, Khánh Hùng Academy có bài giải thích hệ thống quản lý học tập LMS khá dễ hiểu. Trang đó liệt kê đủ các chức năng cơ bản và trường hợp áp dụng thực tế cho nhiều ngành.
Trang học tập cho phép bạn đính kèm bản vẽ kỹ thuật định dạng PDF. Mình thường tải lên bản vẽ mặt đứng khu lăng mộ đá xanh đen. Thợ tải về xem kích thước từng phần đế và thân mộ. Khi kết hợp đoạn phim chỉ dẫn và bản vẽ chi tiết trên cùng một màn hình, thợ hiểu rõ công việc ngay lập tức. Chỗ mình dạy thợ xẻ tảng đá nguyên khối làm bậc tam cấp phải chú ý mạch đá. Cuộn băng hình công đoạn này thường dài khoảng 45 phút.
Thợ xem trên điện thoại sẽ tự dừng lại để ghi chép. Hệ thống lưu lại lịch sử bấm giờ của thợ đục, do đó mình biết chính xác người này đã xem hết bài tạo nhám mặt bậc tam cấp hay chỉ vừa tua nhanh qua loa. Mình kiểm tra bằng cách cài một bài thi trắc nghiệm ngắn gồm 5 câu hỏi về an toàn lao động. Kết quả báo về máy liền. Thợ làm sai phải coi lại video một lần nữa. Cách làm này giảm tai nạn lao động khi đứng máy xẻ công suất lớn.
Các bước đưa nghề đá mỹ nghệ lên mạng
Đưa quy trình điêu khắc thành tài liệu số không hề khó. Mình tóm tắt lại quá trình thực tế áp dụng tại làng nghề. Mọi người thao tác theo từng phần.
| Bước | Nội dung thực hiện |
|---|---|
| Bước 1: Ghi hình | Quay lại cảnh phác thảo hoa văn trên khối đá xanh rêu. Dùng chân máy ảnh giá 300.000 đồng cho đỡ rung tay. |
| Bước 2: Chia nhỏ | Cắt đoạn phim dài thành nhiều phần ngắn khoảng 15 phút. Người xem dễ nhớ hơn. |
| Bước 3: Đăng tải | Tải toàn bộ file lên hệ thống quản lý. Đặt tên rõ ràng từ bài dễ đến bài khó. |
| Bước 4: Đánh giá | Yêu cầu thợ mới nộp ảnh chụp kết quả chạm hoa văn lá lan để thợ chính chấm điểm. |
Mình mất tầm 3 ngày để làm xong một khóa nội bộ. Mình khuyến khích mọi người quay màn hình máy tính kết hợp quay điện thoại tại bãi đá. Anh chị tự làm một lần sẽ quen tay thao tác trên phần mềm, trong khi khâu thu băng toàn bộ quy trình làm lăng mộ giúp tiết kiệm thời gian đào tạo cho hàng chục thợ sau này.
Hạn chế khi dạy đục đá qua màn hình
Dùng video trên mạng không giải quyết được mọi việc ở bãi chế tác. Nghề làm lăng đá tâm linh đòi hỏi cảm giác tay khi cầm búa và đục. Thợ nhìn màn hình điện thoại thì nhận biết được hướng đi mũi đục. Họ hoàn toàn không cảm nhận được độ cứng của phiến đá sờn cạnh. Mình thấy thợ phụ vẫn cần thực hành trực tiếp đục thử trên phôi đá thừa vuông 20 centimet. Tiếng búa đập vào đá phát ra âm thanh riêng.
Thợ già nghề nghe tiếng búa là biết đá cứng hay mềm. Phần mềm trên điện thoại không truyền tải được độ rền của âm thanh búa tạ chạm tảng đá khối. Người học cần cầm máy mài chà xát trực tiếp để đánh giá độ bóng mịn. Hệ thống quản lý học tập chỉ làm tốt khâu lý thuyết và quy chuẩn an toàn, vì thế thợ cả vẫn phải đứng kèm cặp lúc thợ mới vung búa đục mặt mộ lần đầu. Đá vỡ là bỏ luôn.
Bạn sửa lỗi trên phôi thật rất tốn thời gian. Tay nghề thợ quyết định độ nét của hoa văn tâm linh. Máy móc lưu trữ bài giảng chỉ đóng vai trò truyền đạt thông tin ban đầu. Sự khéo léo của người thợ cần thời gian dài tiếp xúc trực tiếp với tiếng búa và bụi đá. Thợ đục mảng lớn cần lực mạnh. Thợ tỉa nét cong cần tay êm. Bạn dùng tài liệu mạng để giảm thời gian giảng lý thuyết. Phần thực hành vẫn chiếm phần lớn thời gian học nghề.
Chi phí dựng nền tảng học tập cho xưởng
Nếu xưởng có ít thợ, anh chị lập nhóm kín trên mạng xã hội để đăng bài tạm thời. Cách này đỡ tốn tiền nhưng tìm lại bài cũ rất cực. Bạn định cài hệ thống chạy riêng thì cần thuê máy chủ lưu trữ. Gói hosting phổ thông tốn khoảng 2.000.000 đồng mỗi năm. Số tiền này đổi lại dung lượng đủ chứa khoảng 50 video chất lượng cao quay ngoài trời. Người dùng cũng cần sắm một micro thu âm cài áo để lọc tiếng ồn ngoài bãi đá. Tiếng máy cắt đá rất ồn.
Bạn mua loại micro giá tầm 500.000 đồng là thu tiếng rõ ràng. Nhiều thợ e ngại chi phí tạo website cao quá mức bình thường. Mình tự cài nền tảng mã nguồn mở WordPress kết hợp giao diện khóa học, để giảm bớt tiền gia công mạng mà vẫn có đủ chức năng theo dõi thợ học việc. Bạn dùng công cụ miễn phí nén file giảm băng thông. Anh chị tự quản trị dữ liệu của xưởng mình. Không lo nội dung độc quyền lọt ra ngoài tay đối thủ.
Bạn cài thử các phần mềm giáo dục miễn phí trên mạng trước khi quyết định mua bản cao cấp. Thợ rành máy tính làm mất vài tiếng đồng hồ là hoàn tất trang quản trị cơ bản. Mình tin cách đào tạo qua băng hình lưu trên máy chủ chung sẽ phổ biến ở các xưởng điêu khắc trong thời gian tới. Quá trình chia sẻ kinh nghiệm chạm trổ truyền thống trở nên gọn gàng hơn. Xưởng tiết kiệm nhân lực thợ chính đi hướng dẫn người mới.