Mười tám năm đứng giữa xưởng đá làng Ninh Vân, đội ngũ bên mình nhận ra một điều lặp lại rất đều: trước khi hỏi về giá đá hay mẫu mộ, gia đình gần như luôn mở đầu bằng một câu hỏi khác. Có điều gì cần kiêng không? Làm thế có phạm không? Vì vậy, những điều kiêng kỵ khi xây mộ đá không chỉ là chuyện tín ngưỡng suông. Đó là nỗi băn khoăn rất thật của người đang chuẩn bị nơi an nghỉ cho người thân. Bài này tổng hợp những điều các bậc thợ già truyền lại, cộng thêm kinh nghiệm chúng tôi tích lũy khi thi công ở vùng Bắc Bộ.
Chọn ngày khởi công và thế đất
Người xưa rất coi trọng ngày khởi công. Ngày hợp tuổi gia chủ được xem là thuận lợi, còn ngày xung tuổi thì dễ sinh chuyện không yên. Với chúng tôi, phần này giúp cả nhà có tâm lý ổn định suốt quá trình làm. Nhiều gia đình chọn được ngày đẹp rồi mới thấy nhẹ lòng hẳn, và sự nhẹ lòng ấy cũng ảnh hưởng đến cách họ phối hợp với thợ.
Thế đất quan trọng không kém. Đất có thế đâm thẳng vào mộ, hoặc nước dồn về đúng chỗ đặt bệ, đều bị coi là không tốt. Nói theo cách thực tế hơn, những vị trí như vậy thường gây sụt lún hoặc thấm nước về sau. Khảo sát kỹ ngay từ đầu luôn là điều chúng tôi nhắc khách hàng đầu tiên, trước khi bàn đến bản vẽ.
Tiêu chí lọc những điều kiêng được kể lại
Không phải điều kiêng nào người ta truyền miệng cũng đáng giữ. Trong nghề, chúng tôi thường lọc theo một tiêu chí đơn giản: điều đó có nền tảng dân gian rõ ràng không, và có liên quan trực tiếp đến thiết kế, vật liệu hay thi công không. Những chuyện mê tín cực đoan, không có gốc gác, chúng tôi bỏ qua và không đưa vào tư vấn.
Lọc như vậy giúp gia đình không phải lo lắng vì những điều vô căn cứ, đồng thời vẫn tôn trọng những nếp nhà đã được kiểm chứng qua nhiều đời.
Ngày giờ và người tham gia lễ khởi công
Gia đình thường tránh khởi công vào tháng cô hồn, cũng như những ngày xung tuổi gia chủ hoặc người đã khuất. Nghe có vẻ nhỏ, nhưng đây là khâu bị hỏi nhiều nhất trong các buổi tư vấn.
Một chi tiết hay bị bỏ qua là ai sẽ trực tiếp đặt đá nền. Theo nếp nhà quê, người đang có tang hoặc phụ nữ đang kỳ kinh nguyệt thường không tham gia phần việc này. Nhiều nhà giữ đúng điều đó để sau này không băn khoăn.
Khi chuẩn bị, bạn có thể làm vài việc đơn giản:
- Nhờ người am hiểu lễ nghi của chính dòng họ xem giúp.
- Hỏi bên nội, bên ngoại xem có kiêng riêng điều gì không.
- Ghi lại ngày giờ đã chọn để đối chiếu khi làm lễ.
- Báo trước cho đội thợ để họ sắp xếp người phù hợp.
Hướng đất và những vị trí người xưa tránh
Đặt mộ quay lưng hoặc đối diện trực tiếp với đường đi, góc nhà hay cống thoát nước là điều người xưa rất kiêng. Lý do khá dễ hiểu: nơi đông người qua lại hoặc có nước thải sẽ làm khu mộ mất đi vẻ trang nghiêm vốn cần có.
Đất trũng dễ ngập, còn cây cổ thụ có rễ lan sát mộ thì nguy hiểm cả về phong thủy lẫn kết cấu. Đã từng có một nhà phải dời cả khu đặt bệ vì rễ cây len xuống nền. Vì vậy, hãy kiểm tra cây cối quanh khu đất ngay từ đầu, đừng đợi thi công xong mới phát hiện.
Về hướng, nguyên tắc tả thanh long, hữu bạch hổ vẫn được làng nghề áp dụng khi chọn vị trí. Hiểu đơn giản, bên trái nên có thế đất nổi cao như rồng, bên phải thấp và thoải như hổ. Đây không phải công thức cứng nhắc, mà là cách nhìn thế đất cho cân đối.
Vật liệu đá và màu sắc nên cân nhắc
Đá có vân nứt, rỗng, hoặc nhiễm bẩn từ lúc khai thác thì không nên dùng. Loại này bền kém, lâu ngày dễ rạn, và phần vân xấu cũng khó chạm khắc cho đẹp. Khi nhận đá về, chúng tôi thường gõ thử và soi kỹ từng mặt trước khi cho vào xưởng.
Nhiều gia đình miền Bắc kiêng màu đen tuyền ở phần mộ chính. Đây là quan niệm nhiều hơn kỹ thuật, nhưng nếu gia đình đã tin thì nên chọn màu khác để khỏi băn khoăn suốt quá trình làm.
Thân mộ nên dùng đá nguyên khối. Đá nguyên khối chịu lực tốt hơn đá ghép, ít điểm yếu để nước thấm vào, và được coi là biểu tượng của sự vững chắc. Nếu đang phân vân giữa các loại đá, bạn có thể đọc thêm loại đá nào tốt để xây mộ bền đẹp hợp phong thủy để so sánh trước khi chốt.
Kích thước, hoa văn và khoảng cách bố trí
Mộ quá cao hay quá thấp so với quy chuẩn lỗ ban đều bị coi là chưa hợp. Nếu muốn tính theo thước lỗ ban, hãy hỏi thợ có kinh nghiệm trước khi cắt đá. Sửa lại sau khi đã cắt vừa tốn tiền vừa mất thời gian, lại còn ảnh hưởng đến tâm lý cả nhà.
Hình chạm không nên dữ tợn, không chạm hình người đứng, và hoa văn cần cân đối hai bên. Hoa văn lệch khiến công trình thiếu hài hòa, dù đá tốt đến đâu. Khoảng cách giữa mộ và nhà thờ họ cũng nên vừa phải: đủ gần để tiện lễ bái, không vướng khi đi lại, nhưng cũng không quá xa khiến con cháu khó thắp hương.
Kiêng kỵ trong lúc thi công và lắp dựng
Đá không nên chạm đất khi vận chuyển, vì va đập có thể làm xô lệch hoặc nứt ở góc. Khi đặt bệ, phải canh chỉnh rất kỹ. Chỉ lệch một chút, khối trên sẽ lệch theo, và lúc đó sửa lại vô cùng mất công. Đây là giai đoạn chúng tôi làm chậm nhất, dù gia đình thường mong nhanh nhất.
Thợ thường không cắt hay đục đá trong ngày cúng động thổ, hoặc những ngày gia đình có việc trọng đại. Giữ không khí yên ổn như vậy giúp cả nhà lẫn đội thợ cùng yên tâm làm việc.
Công nhân không nên uống rượu hay làm việc cẩu thả. Với đá nặng, một sơ suất nhỏ cũng có thể gây tai nạn nghiêm trọng. Đó là điều đội ngũ bên mình lo nhất trên công trường, nên chúng tôi siết kỷ luật rất chặt ở khâu này.
Một trường hợp thực tế khi vi phạm kiêng kỵ
Có một gia đình ở vùng ven Tiền Hải khởi công đúng vào ngày xung tuổi người đã khuất, chỉ vì muốn kịp tiến độ dự kiến. Sau đó trong nhà xảy ra nhiều chuyện không yên, cả gia đình lo lắng và phải nhờ thầy làm lễ giải hạn. Chúng tôi chứng kiến cảnh đó và thấy rõ: phần tâm lý ấy không tính bằng tiền được.
Cách hóa giải theo phong tục là làm lễ tạ, dừng lại, chọn lại ngày và khởi công từ đầu. Bài học rút ra khá rõ ràng. Đừng vì tiến độ mà bỏ qua chuyện ngày giờ, vì phần này ảnh hưởng trực tiếp đến sự yên lòng của cả gia đình.
Kết hợp kiêng kỵ dân gian với yêu cầu kỹ thuật
Giữ kiêng kỵ không có nghĩa là bỏ qua kỹ thuật. Móng phải đủ sâu, đá phải kiểm tra kỹ, mối nối phải chắc. Hai việc này không mâu thuẫn nhau. Làm đúng kỹ thuật chính là cách để công trình bền lâu, và bền lâu cũng là điều người xưa mong mỏi khi đặt nơi an nghỉ cho con cháu.
Nếu muốn hiểu sâu hơn về cách bố trí theo nguyên tắc phong thủy, bạn có thể xem thêm phong thủy mộ phần trước khi chốt vị trí. Và nếu cần tham khảo thêm về mặt bằng chung, trang chủ của chúng tôi cũng có nhiều tài liệu theo từng nhóm công trình.
Câu hỏi thường gặp về điều kiêng kỵ khi xây mộ đá
Xây mộ đá có bắt buộc phải xem ngày không?
Pháp luật không quy định bắt buộc, nhưng theo phong tục đa số gia đình vẫn chọn ngày. Nếu không tin chuyện này, bạn vẫn nên chọn ngày thuận tiện cho thợ và họ hàng để việc thi công diễn ra suôn sẻ.
Màu đá nào thường bị kiêng khi xây mộ miền Bắc?
Nhiều nhà kiêng màu đen tuyền ở phần mộ chính. Các màu sáng hoặc đá xanh tự nhiên thường được ưa chuộng hơn, nhưng tất cả vẫn tùy quan niệm của từng gia đình.
Có thể xây mộ trong năm gia đình có tang không?
Chuyện này tùy phong tục từng vùng. Nhiều nơi kiêng khởi công trong năm có tang, nên bạn nên hỏi người lớn trong họ trước khi quyết định.
Nếu lỡ vi phạm kiêng kỵ thì nên làm gì?
Bạn nên dừng lại, làm lễ tạ theo phong tục và chọn lại ngày giờ phù hợp. Quan trọng nhất là đừng để việc đó làm mất bình tĩnh, vì công trình vẫn có thể hoàn thiện tốt nếu làm đúng kỹ thuật.
Làm sao biết thầy phong thủy có đáng tin không?
Hãy hỏi kinh nghiệm thực tế của thầy, xem họ có giải thích rõ lý do từng điều không, và tham khảo người trong làng từng nhờ thầy. Thầy đáng tin thường không hứa hẹn những điều quá tuyệt đối.