Mộ đá một mái và hai mái khác nhau thế nào là câu hỏi mà đội ngũ tụi em nghe gần như mỗi tuần, khi các gia đình tới làng nghề Ninh Vân xem mộ rồi chốt dáng. Khác biệt lớn nhất nằm ở phần mái. Một mái là một khối đá liền chạy ngang. Hai mái là hai tầng xếp lớp, tầng trên nhỏ hơn tầng dưới.
Chính kết cấu ấy quyết định dáng mộ, khối lượng đá, chi phí và cảm giác tôn nghiêm của công trình. Bên mình theo nghề đá ở Ninh Vân đã mười tám năm, dựng không ít lăng mộ cho các gia đình miền Bắc. Những lần gia chủ nhận mộ rồi mới ngã ngửa vì không giống dáng đã định, phần lớn đều bắt nguồn từ chỗ này. Có nhà tưởng mình đặt hai mái, đến lúc mộ dựng xong mới biết bản vẽ ghi một mái.
Nhìn nhầm mái mộ là chuyện nhiều gia chủ gặp
Không ít anh chị đến làng nghề xem mộ, thấy phần mái nhô lên hai bên đã vội gọi là hai mái. Thật ra đó thường chỉ là mái đao của mộ một mái. Mái đao là phần đá uốn cong vểnh lên ở hai đầu mái, giống đao cong trong kiến trúc đình chùa. Nó chỉ là chi tiết vuốt ở đầu, không phải một tầng mái thứ hai. Nhìn kỹ sẽ thấy chỉ có một mặt mái phẳng, hai đầu vểnh lên chứ không có lớp thứ hai chồng bên trên.
Vì nhầm như vậy, có nhà đặt hàng ghi hai mái trong khi hình dung trong đầu là mộ một mái có đao. Đến lúc mộ dựng xong, nhìn không giống bản vẽ ban đầu mới biết đã sai từ khâu chốt. Sửa lại lúc đó tốn kém gấp nhiều lần so với nói rõ ngay từ đầu.
Khi chốt dáng, tụi em luôn khuyên gia chủ đứng trước một mẫu thực tế để phân biệt. Nhìn ảnh dễ lầm, nhất là ảnh chụp góc nghiêng. Đứng trước mộ dựng rồi thì mắt tự tách được tầng mái và đao mái.
Bài này trả lời gọn câu hỏi gốc: hai kiểu khác nhau ở đâu, chênh chi phí bao nhiêu, và nhà mình nên chọn kiểu nào. Anh chị đọc hết rồi hẵng quyết, đừng chỉ xem ảnh trên mạng.
Khác nhau cốt lõi nằm ở kết cấu phần mái
Phần mộ chính gồm thân mộ, bia và hương án của hai kiểu gần như giống nhau. Chỗ tách biệt nằm ở phần trên cùng, nơi đặt mái che.
Mộ một mái dùng một khối đá liền chạy ngang suốt chiều rộng mộ. Khối này thường hơi dốc về phía trước để nước mưa chảy xuôi. Hai đầu mái có thể uốn đao cho mềm dáng, hoặc cắt thẳng cho gọn. Với mộ nhỏ, thợ có thể ghép hai khối mái cho nhau, nhưng vẫn là một tầng duy nhất.
Mộ hai mái xếp hai tầng mái chồng lên nhau. Tầng trên nhỏ hơn tầng dưới, giữa hai tầng có khoảng chờ hoặc đá kê để tạo độ vênh. Nhìn xa, mộ như có hai lớp che liên tiếp, dáng cao và bề thế hơn hẳn.
Số khối đá không chỉ gấp đôi. Phần mái thứ hai phải đục đẽo riêng, rồi canh khít với tầng dưới sao cho đường hắt nước không bị hở. Thợ non tay ghép hai tầng dễ để lại khe hở, mưa vài mùa là thấy nước thấm vào mối ghép.
Ở Ninh Vân, tụi em chứng kiến cảnh một anh thợ mới ghép mái hai tầng xong, đi kiểm tra lại thấy một góc tầng trên kênh lên vài ly. Anh phải đục lại đá kê, canh chỉnh từ đầu giờ sáng tới gần trưa mới xong. Cả buổi cho một chi tiết nhỏ như vậy. Nên khi chọn hai mái, tay nghề thợ ghép mái là người quyết định độ đẹp của công trình, không phải mẫu vẽ.
Đối chiếu mộ đá một mái và hai mái theo từng tiêu chí
Để anh chị dễ hình dung, tụi em điểm qua mấy tiêu chí gia chủ hay hỏi nhất. Con số bên dưới là khoảng tham khảo ở làng nghề, dao động theo loại đá và kích thước cụ thể.
Về kết cấu, mộ một mái là một khối đá liền, hơi dốc về trước để thoát nước. Mộ hai mái xếp hai tầng, giữa có đá kê giữ khoảng chờ. Nhà muốn gọn thì chọn một mái. Nhà muốn dáng cao và bề thế thì chọn hai mái.
Số khối đá cho phần mái chênh nhau rõ. Một mái thường chỉ một khối, mộ nhỏ có thể ghép hai khối. Hai mái cần ít nhất ba tới bốn khối cho hai tầng, chưa kể đá kê và diềm trang trí hai bên. Càng nhiều khối thì khâu vận chuyển và lắp đặt càng mất công.
Chiều cao tổng thể cũng khác. Mộ một mái tính cả bia thường cao khoảng 1,2 tới 1,5 mét. Mộ hai mái cộng thêm tầng mái nên cao hơn chừng 20 tới 35 phân. Khu rộng, đứng xa vẫn cần thấy được thì hai mái có lợi.
Độ thoát nước là điểm đáng bàn. Một mái thoát ổn nếu độ dốc đủ và mép đao thoát đều. Hai mái hắt nước qua hai lớp nên hạn chế đọng hơn. Miền Bắc mưa nhiều, đây là yếu tố nên cân nhắc kỹ. Anh chị sống ở vùng mưa dầm kéo dài thì nên để ý chỗ này.
Còn tuổi thọ thì cả hai đều dài lâu nếu dùng đá nguyên khối và thợ làm kỹ. Mộ hai mái chỉ bền khi khớp giữa hai tầng thật kín. Khe hở là điểm yếu duy nhất có thể khiến nó xuống cấp nhanh hơn một mái.
Một mái hợp với khuôn viên và ngân sách nào
Nhà có khu đất hẹp, hoặc mộ nằm trong dãy lăng chung đã phân lô sẵn, thì một mái hợp hơn. Lý do đơn giản: mái một tầng không choán lối đi hai bên, người đi lại giữa các mộ không phải né.
Tụi em gặp nhiều gia đình dựng mộ trong khuôn viên nhà thờ họ, các mộ sát nhau vài chục phân. Dựng hai mái ở đây dễ đụng mái mộ bên cạnh, nhìn rối cả khu. Có gia đình cố làm hai mái cho bằng anh em trong họ, cuối cùng mái mộ này chạm mái mộ kia, phải tháo ra làm lại.
Về ngân sách, mộ một mái có lợi ở chỗ ít khối đá và ít công ghép. Một khối mái nguyên khối vận chuyển nhẹ hơn chùm ba bốn khối của hai tầng. Lắp đặt cũng nhanh, thường một ngày là xong phần mái.
Điều ít ai nghĩ tới là phát sinh khi vận chuyển. Mái hai tầng nặng hơn, đi đường xa xe phải chở chia chuyến. Nếu nhà ở xa làng nghề, chi phí vận chuyển đội lên đáng kể chứ không chỉ tiền đá.
Nhiều anh chị lo một mái nhìn đơn điệu. Không hẳn. Mộ một mái phối đá xanh rêu đúng loại vẫn lên được vẻ cổ kính, mặt đá có vân rêu tự nhiên, nhìn không hề đơn giản. Anh chị muốn hiểu rõ hơn về dòng đá này có thể xem cách chọn đá xanh rêu cho công trình để nắm từng loại.
Hai mái phù hợp khi nào và đánh đổi điều gì
Mộ hai mái thường xuất hiện ở khu lăng mộ gia đình, nhà thờ họ, hoặc mộ đơn đặt trên khuôn viên rộng. Đứng xa nhìn vào, dáng hai tầng mái tạo cảm giác tôn nghiêm rõ hơn.
Lợi thế kỹ thuật đáng kể nhất là thoát nước. Mưa trên miền Bắc nặng hạt, nước đọng lâu trên mặt mái dễ làm ố đá. Hai lớp mái hắt nước từng tầng, nước thoát nhanh hơn nhiều.
Đánh đổi thì cũng thật. Khối lượng đá lớn hơn nên nền móng phải chắc. Tụi em thường khuyên gia chủ đổ bê tông móng dày hơn cho mộ hai mái, nhất là đất nền yếu. Đá nặng ngồi lên nền mềm sẽ lún lệch, mái nghiêng về một bên. Lúc đó sửa rất cực, có khi phải tháo toàn bộ phần mái.
Còn một đánh đổi nữa là tay nghề thợ. Ghép hai tầng mái khít không phải ai cũng làm được. Thợ có nghề sẽ canh đường hắt nước của tầng trên đổ xuống đúng máng của tầng dưới, thành một dòng chảy liền. Thợ non để hai tầng lệch nhau, nước chảy vào khe giữa, lâu ngày rêu mọc và mối ghép hở.
Kinh nghiệm của đội ngũ là chốt trước dáng, loại đá và kích thước ngay từ lúc đặt hàng. Trên công trình chỉ nên lắp, không nên chỉnh. Gia chủ có thể hình dung từng bước qua mẫu mộ hai mái đao LMD2M05 để nắm cách chốt cho chuẩn.
Loại đá cho hai mái cũng nên cân nhắc kỹ theo khí hậu từng vùng. Anh chị xem thêm loại đá nào tốt để xây mộ bền đẹp để chọn đúng chất liệu.
Chi phí chênh lệch thực tế giữa hai kiểu mộ
Khoản chênh giữa một mái và hai mái đến từ phần mái, không phải phần mộ chính. Thân mộ, bia, hương án giống nhau thì tiền cũng gần nhau.
Phần mái thứ hai tốn ở ba chỗ: khối đá thêm, công đục đẽo thêm, và công ghép hai tầng. Công ghép thường chiếm phần không nhỏ mà gia chủ hay bỏ qua khi so giá.
Tụi em lấy ví dụ dễ hình dung. Cùng loại đá xanh rêu, cùng kích thước mộ khoảng 1,2 mét bề ngang, phần mái thứ hai thường làm tổng chi phí tăng thêm một khoảng tương đương ba đến bốn mươi phần trăm giá trị phần mái ban đầu. Con số này dao động theo độ dài mái và mức chạm khắc.
Lời khuyên xương máu: anh chị nên hỏi báo giá tách riêng phần mộ chính và phần mái. Nhiều nơi gộp thành một giá trọn gói, nhìn thì gọn nhưng không biết tiền tăng nằm ở đâu. Tách ra rồi, anh chị mới so được hai phương án công bằng. Muốn ước lượng tổng thể trước khi đặt, anh chị xem giá đá xây mộ bao nhiêu một khối để có con số nền mà tính.
Ý nghĩa phong thủy và quan niệm hai mái, một mái
Quan niệm dân gian hay cho rằng mộ hai mái thể hiện sự che chở hai lớp, hợp với mong muốn con cháu được bao bọc. Tụi em nghe nhiều cụ giải thích kiểu một mái che nắng, một mái che mưa. Cách nói dân dã nhưng dễ hiểu và cũng có lý riêng của nó.
Mộ một mái không vì thế mà kém. Nhiều người xem một mái là kín đáo, thanh thoát, dáng gọn mà vẫn trang nghiêm. Chọn đúng dáng và đúng hướng, mộ một mái vẫn đủ đầy ý nghĩa.
Điểm tụi em muốn anh chị nhớ là sự hài hòa với tổng thể khu lăng mộ và hướng mộ quan trọng hơn chuyện nhiều mái hay ít mái. Một khu lăng có mộ hai mái chen giữa toàn mộ một mái đôi khi nhìn lệch tông, dù riêng nó vẫn đẹp.
Anh chị muốn tìm hiểu sâu hơn về cách chọn hướng và thế đất, có thể xem phong thủy mộ phần để nắm nguyên tắc cơ bản trước khi quyết.
Sai lầm thường gặp khi chọn giữa một mái và hai mái
Mấy lỗi dưới đây tụi em gặp lặp đi lặp lại qua nhiều công trình. Anh chị đọc để tránh, vì sửa sau khi mộ dựng xong tốn kém hơn nhiều lần.
- Chọn hai mái vì thấy đẹp trên ảnh, không đo lại khuôn viên. Đến khi lắp mới phát hiện chật, lối đi bị chắn.
- Tiết kiệm bằng cách làm hai mái bằng đá ghép. Sau vài mùa mưa nắng, đường ghép giữa hai tầng bắt đầu hở.
- Không thống nhất trong gia đình về kiểu dáng. Mỗi người chọn một kiểu, kéo dài thời gian thi công, có khi phải đục lại.
- Bỏ qua khâu thoát nước. Nước đọng lâu ngày trên mặt mái gây ố đá, mất vẻ sáng.
Trong mấy lỗi này, lỗi gia chủ tự gây được nhiều nhất là chuyện thống nhất nội bộ. Tụi em từng chứng kiến một nhà họp ba lần chưa chốt xong dáng mộ, mất cả tháng. Sau đó vẫn phải đổi vì anh cả và chú út không cùng ý. Nếu chốt từ đầu chỉ mất một buổi ngồi lại.
Còn lỗi kỹ thuật, đá ghép cho hai mái là cái khó sửa nhất. Đá ghép rẻ hơn nhưng mối nối nhiều, mà mối nối chính là chỗ chịu nước mưa nhiều nhất. Đội ngũ luôn ưu tiên đá nguyên khối cho phần mái. Anh chị xem thêm so sánh mộ đá trắng nguyên khối và đá ghép để hiểu vì sao tụi em hay nhấn chuyện này.
Cách chốt kiểu mái phù hợp với gia đình
Tụi em gợi ý anh chị đi theo trình tự sau, làm đúng thứ tự thì ít phải quay lại.
Đầu tiên, đo khuôn viên tại chỗ. Anh chị ghi lại khoảng cách với các mộ xung quanh và lối đi chung. Khoảng cách này quyết định mộ có đủ chỗ cho mái hai tầng hay không.
Tiếp theo, xác định ngân sách trọn gói. Tách rõ phần mộ chính và phần mái để so hai phương án công bằng. Đừng để một con số gộp làm anh chị mất khả năng so sánh.
Rồi chọn loại đá theo khí hậu nơi đặt mộ. Nơi mưa nhiều, ẩm cao thì nên chọn đá ít thấm, ưu tiên nguyên khối cho mái.
Cuối cùng, xem mẫu thực tế tại làng nghề hoặc công trình đã hoàn thiện. Ảnh chụp không thấy được độ dày mái, độ nhám mặt đá, và ánh sáng thật của công trình. Mắt nhìn mộ dựng rồi mới chắc.
Ngành này còn nhiều chuyện đáng nói. Anh chị muốn xem các mẫu đang được đặt nhiều, có thể ghé danh mục mộ đá của tụi em để đối chiếu dáng.
Câu hỏi thường gặp
Mộ đá một mái và hai mái khác nhau thế nào về kết cấu?
Một mái là một khối đá liền chạy ngang, hơi dốc về trước. Hai mái là hai tầng mái xếp lớp, tầng trên nhỏ hơn tầng dưới, giữa hai tầng có đá kê tạo khoảng chờ. Khác biệt này nằm ở phần mái, không phải thân mộ. Phần mộ chính, bia và hương án của hai kiểu gần như giống nhau.
Làm mộ hai mái có đắt hơn một mái nhiều không?
Có chênh, tập trung ở phần mái. Cùng loại đá và kích thước, phần mái thứ hai thường làm tổng chi phí phần mái tăng khoảng ba đến bốn mươi phần trăm. Mức tăng phụ thuộc độ dài mái, khối lượng đá và công ghép. Nên hỏi báo giá tách riêng để biết tiền tăng nằm ở đâu.
Khuôn viên nhỏ có làm được mộ hai mái không?
Được nhưng phải cân đối kỹ. Mộ hai mái cao và bè hơn, nếu các mộ sát nhau thì dễ choán lối đi. Khuôn viên dưới khoảng hai mét bề ngang cho mỗi mộ, tụi em thường khuyên chọn một mái cho gọn. Khu rộng, đứng xa cần thấy dáng thì hai mái mới phát huy.
Mộ hai mái có bền hơn mộ một mái không?
Không hơn về tuổi thọ đá, nếu cả hai đều dùng đá nguyên khối và thợ làm kỹ. Hai mái hơn ở khả năng thoát nước, nước không đọng lâu trên mặt đá. Nhưng nếu ghép hai tầng không khít, khe giữa hở nước thì độ bền lại kém hơn một mái. Vậy nên tay nghề thợ quyết định.
Nên chọn mộ một mái hay hai mái theo phong thủy?
Cả hai đều dùng được trong phong thủy mộ phần, không có kiểu nào bị xem là sai. Hai mái hợp với quan niệm che chở hai lớp, một mái hợp với nét kín đáo thanh thoát. Điều đáng cân hơn là sự hài hòa với tổng thể khu lăng và hướng mộ. Chọn kiểu nào cũng nên thống nhất với các mộ cùng khu cho đẹp tổng thể.
Nếu anh chị còn phân vân giữa hai kiểu, hãy dành một buổi ra làng nghề đứng trước mộ thật. Nhìn tận mắt phần mái, đo thử khuôn viên, rồi hãy chốt. Chọn đúng ngay từ đầu rẻ hơn nhiều so với sửa lại sau khi mộ đã yên vị. Đội ngũ tụi em lúc nào cũng sẵn sàng dẫn anh chị đi xem từng mẫu đã dựng, để câu hỏi mộ đá một mái và hai mái khác nhau thế nào không còn phải đoán qua ảnh nữa.